Ngò om. Rau ngổ.

 Limnophila aquatica.

18... version originale, suite

 

NGỌN RAU LÁ CỎ

...

18......
Trong vườn trồng được mấy chục gốc dừa, lợi tức chính của gia đình, chen trong vườn dừa là mãng cầu, ổi, quýt, mận, bưởi nằm dọc theo những bờ mương, những ngày cuối tuần về quê, bác Ba trai cũng không được hở tay chút nào vì vẫn phải múc bùn đắp lên những gốc cây. Cây trái tuy không nhiều nhưng mỗi mùa bác Ba gái đều có trái cây đem bán ngoài chợ mua thức ăn gửi cho chồng con ở ngoài tỉnh.

So với cái khoảnh sân sau trồng chen chúc những loại rau sống ăn kèm trong bữa cơm ở ngoài thị xã, vườn rau ở nhà quê xum xuê đầy đủ hơn nhiều. Tát đìa xong, số cá tôm năm đó trúng lớn nên bữa mắm kho hôm ấy thật phủ phê, bao nhiêu cá lóc, tôm càng, lươn vàng béo ngậy. Hôm ấy là đại tiệc của nhà bạn tôi, vì ngoài một số tôm cá nướng lửa than, còn bao nhiêu trút hết vào nồi mắm, bác Ba gái luôn tay xào xả cho thơm để đổ vào nồi mắm nấu tiếp, nước mắm kho đục lờ lờ như nước bùn mà thơm hết biết !

Ăn mắm thì phải có rau, vì vậy mà hôm ấy tôi được dịp đi khắp khu vườn đầy bóng mát cây xanh của nhà bạn, nhân tiện tiếp bạn chuẩn bị các món rau để ăn với nồi mắm kho. Trong bữa ăn, Bác Ba trai khi ấy mới nhẩn nha kể về những công dụng dược thảo trong các thứ rau xanh trong vườn nhà bác cho tôi và mọi người cùng nghe, thì ra trước đây đa số ăn rau vì thói quen, cho thêm ngon miệng chứ ít ai biết được những vị thuốc trong ngọn rau lá cỏ, mà ông bà mình thường cho rằng người mình sống trên đống thuốc mà không biết.

Rổ rau sống hôm đó còn đầy đủ hơn rổ rau của cha con bác Ba ăn hằng ngày nữa, rồi khi cầm từng thứ rau trên tay, bác Ba mới bắt đầu e hèm để vào chuyện:

"Ngó đây nè ! Trước tiên là rau dấp cá, thứ này hễ mọc mạnh rồi là cỏ không lên nổi với nó, tên của nó gọi là ngư tinh thảo, ai đau khổ về bịnh trĩ là biết đến công dụng của dấp cá. Đàn bà ăn thường da dẻ mịn màng, con nít đau ban, lên trái lấy nước uống, hay xoa lên mình cũng liền lặn, viêm ruột, kinh nguyệt hổng đều ăn thường xuyên cũng có kết quả."

Mấy người đàn ông lối xóm cười rộ lên :

"Đàn ông ăn được không anh Ba ?"

........

19.......

Bác Ba trai hôm nay cũng vui hơn thường ngày, chắc vì "rượu ngon mà lại có bạn hiền", nên vui vẻ gật gù bứt một cọng tía tô giơ lên giải thích tiếp:

"Còn lá tía tô hay gọi là tử tô thì công dụng lại hay hơn nữa, chữa nhức đầu, cảm sốt rất hiệu nghiệm."

Nghe bác Ba nói tới đây tôi liền xen vô :

"Hèn chi ở nhà mỗi khi bị cảm, mẹ cháu cũng hay nấu cháo trắng rồi đập thêm cái trứng gà, thêm một nắm tía tô với hành lá, ăn xong toát mồ hôi là khỏi bịnh."

Bác Ba gật đầu nhìn tôi rất cảm tình :

“Cái con Bắc Kỳ “con” này cái chi nó cũng biết, cứ “mẹ cháu, mẹ cháu” là biết liền hà, nó còn biết nhậu nữa nghe bà con. Con nhà nghèo đâu có thuốc men chi, hễ bịnh thì cạo gió, giác hơi xong rồi làm tô cháo nóng tía tô, hành lá là hết bịnh (e hèm). Còn đây là rau má (bác lại cầm cọng rau má bỏ vô miệng nhai chóp chép), bà con mình cũng xem thường loại rau này vì nó cũng mọc tràn lan như cỏ, người Tàu gọi là Tích tuyết thảo hay Liên tiền thảo, chữa nóng sốt, lên sởi, ói ra máu, kiết lỵ, ỉa chảy, táo bón, đái rát, thống kinh, bạch đới. Nghe nói mỗi ngày chỉ cần ăn vài cọng thôi là cũng đỡ được chứng phong thấp, không cần ăn nhiều vì rau má lạnh, ăn nhiều quá bị mất hồng huyết cầu, phàm cái chi cũng vậy, không nên lạm dụng...”

Có tiếng cười khúc khích trong đám đàn bà con gái, ở nhà quê hễ nghe ai nói cái gì lạ là cười. Bác Ba trai chỉ đám xả lên phơi phới một màu xanh mát mắt trồng bên vệ rào:

“Trồng cây xả ở xung quanh rào là cũng có ý rồi đó, trước là khử không cho mấy con rắn bén mảng vô vườn, sau là khi nấu mắm như bữa nay thì phải có xả mới dậy được mùi mắm. Sách thuốc người ta gọi là Chu Cam Cun, giúp tiêu hoá, ói mửa, đầy bụng. Còn cái đám rau ngót xanh rờn kia người Bắc hảo ăn hơn người Nam, họ nấu canh với giò sống, xem như một món canh ăn thường xuyên, rau này trị ban sởi, mát phổi, bí tiểu tiện, thông huyết nên đàn bà mới sanh cũng ăn được.”

Mọi người cùng ồ lên vì sự thông thái của bác Ba, ngạc nhiên không hiểu người đàn ông quê mùa này có vẻ am hiểu về thuốc men mà lại không làm ông thầy thuốc Nam. Bác Ba được dịp khoe tiếp:

“Tui đi ta bà khắp nơi, đói ăn rau, đau uống thuốc nên vì vậy mà biết chút chút để dành khi cần xài, lỡ lúc ngặt nghèo cũng qua cơn khốn khó. Cho nên hễ đến nhà ai thấy có loại rau lạ, xin về làm giống rồi lan tràn ra khắp vườn. Miền Nam hay um lươn với lá cách, rau ngổ, mấy thứ lá này kết hợp với lươn mà thành thứ thức ăn bổ âm, rất tốt. Ông Lâm ngữ Đường viết sách nói phàm cái gì ăn được tự nhiên mà bổ dưỡng cho cơ thể, tốt hơn ba cái thứ thuốc bào chế uống nhiều chỉ hại gan, nát phổi thêm”

A hà, bây giờ khi bác Ba chạy qua ông Lâm ngữ Đường thì bà con cùng ngớ ra nhìn bác như Thánh sống. Ông Lâm ngữ Đường là ai thì họ không biết, nhưng nội cái tên Trung Hoa là đủ sức cho họ thán phục rồi. Bác Ba chỉ những vồng cây lá lốt mọc xanh tốt ven bờ rào rồi nói:

“Đó, thuốc nằm khơi khơi ra đó mà ai hễ đau lưng, thấp khớp cũng đi tìm thuốc, nó cho uống ba cái thuốc hạt dưa độc thấy bà ra mà ai cũng khen là thuốc tiên, uống vô một viên bách bịnh tiêu tan, có mà tiêu tán đường ra nghĩa địa luôn đó. Lá lốt nhiếu chất vôi, chủ trị thấp khớp, đau xương, đau lưng, tiêu hóa kém, đầy hơi, đau bụng, sưng phù ăn thường là có kết quả, ví nó là thứ quy trong thuốc Bắc cũng được. Riêng còn một thứ rau mà hễ Bắc Kỳ ăn bún riêu không có nó là không được, đó là cây kinh giới....”

Mấy người đang cắm cúi ăn cùng “ồ” lên một lượt. Bác Ba hứng chí tiếp:

“Bà con mình ở trong quê không biết tới thứ rau này, nó cay cay nồng nồng mà hay thượng hạng, cảm sốt nhức đầu, cảm cúm, viêm họng muốn ói chỉ cần bứt một nắm ăn là thấy khoẻ.”

Rồi bác xoay qua đùa với tôi:

“Ê, Bắc Kỳ con, có phải “trên trời có đám mây xanh, ở giữa có cây kinh giới, xung quanh Bắc Kỳ” không nhỏ?”

Mọi người lại cười ồ lên, ai cũng ngó tôi như người hành tinh khác, nhưng sao mặt mũi cũng dễ thương y chang mấy đứa con gái Nam Kỳ.

“Rau muống xào tỏi mà ăn với rau kinh giới thì mới đúng điệu con cá gỗ. Nhưng ăn bún riêu mà lại ăn rau muống chẻ với rau kinh giới nữa thì con trai Nam Kỳ đi theo con gái Bắc ráo trọi. Không nói đến công dụng về thuốc, mà nội hương vị của các thứ rau thôi cũng thấy nó ngon rồi...”

Ai cũng trố mắt lên nhìn bác Ba một cách thán phục. Đúng lúc đó thì hai con “ky ky” nhà bác Ba dành nhau mẩu xương cá, ủng oẳng dưới gầm bàn, bác Ba trai lại cười chỉ vào cái nhúm lá mơ ở trong rổ. Mọi người lại trố mắt lên chờ đợi, mấy cái miệng đều la lên:

“Trời! Lá thúi địt, hôi muốn chết.” Rồi họ cười ầm ĩ lên như phát hiện điều gì thú vị lắm. Bác Ba lại nheo mắt nhìn tôi:

“Ậy, thứ lá này là mấy con cẩu nhà tao chạy cong đuôi, nhưng nói đến công dụng của nó thì đệ nhất hạng trong các thứ rau, vì nếu biết dùng thì rất tốt cho người yếu tỳ yếu vị. Mỗi ngày chịu khó ăn chơi vài lá có thể ngừa được nhiều chứng bịnh thông thường như sình hơi, kiết lỵ, sỏi thận, bí tiểu, thấp khớp, ăn không tiêu, đi cầu ra máu, viêm bao tử, viêm ruột.”

Nghe bác Ba nói tới đây thì ai cũng vội tìm một lá giơ lên ngắm nghía. Màu lá phơn phớt nâu tím, một mặt xanh, lông tơ mịn phủ trên thân lá mềm, ai biết được nó là vị thuốc quý như vậy mà lại hằng hà sa số, không cần trồng cũng mọc. Người Bắc khi đánh chén “nai đồng quê” nhất định không thể thiếu lá mơ, nhà thuyền chài ăn gỏi cá mà không có lá mơ xem như thiếu tất cả, còn như bác Ba kẹt lắm có miếng thịt ba rọi luộc, quấn với lá mơ mà chấm mắm nêm, nhậu với xị rượu không có gì ngon hơn. Riêng bác Ba gái mùa hè khi rảnh rỗi, bứt hằng rổ rồi đem phơi khô, bắt đầu tháng năm khi sắp bước vào mùa mưa, trời nắng hạn con nít nổi rôm, sẩy đầy người, khó ngủ, chỉ cần sao lên rồi nấu nước uống, mình mẩy lành trơn, mát rượi.

Bữa mắm và rau cuối năm ở nhà bác Ba năm ấy chắc là bữa ăn ngon cuối cùng, vì năm sau chiến trận xảy ra ở đây dữ dội lắm, dân chúng chạy tản cư ra chợ, lộn đi lộn về nhiều phen nhưng không ai dám ở vì ban ngày thì có vẻ bình yên, nhưng ban đêm tên bay đạn lạc ì xèo, bác Ba gái đành phải bỏ vườn chạy ra tỉnh ở luôn với chồng con. Lâu lâu khi tình hình tạm yên, bác lại mò về mảnh vườn ở trong quê của mình, để nhìn các thứ rau không còn ai chăm sóc, bò quanh bò quẩn quanh vườn tìm cách tồn tại, vườn tược rậm rịt y như những đứa trẻ côi cút không ai ngó ngàng tới.

Tôi vẫn đến nhà bạn chơi như những năm trước, khi đó hai đứa đã lớn bộn mà còn biết yêu nữa. Bạn tôi yêu một anh bạn hàng xóm, hai nhà cách nhau có cái giậu hoa trang mà cũng viết thư xanh, thư hồng, tôi lâu lâu làm thơ tình giùm cho nó, dĩ nhiên cái sân sau nhà bạn chỉ trồng rau, cho nên thơ của tôi không khỏi có hương vị rau cỏ trong đó. Một bài thơ mà đối với tôi thuở đó rất dễ thương, nhớ hoài đến bây giờ, kể lại chuyện tình của bạn tôi năm mười bảy tuổi, đến cũng nhanh mà đi cũng vội, như con bướm bay từ vườn hàng xóm, đậu trên những luống cải hoa vàng mùa Xuân, rồi bay đi đâu không biết.

Tình Đầu

“Năm em mười bảy tuổi

Có anh đi vào đời

Bằng ánh mắt nụ cười

Với mùa Xuân lên ngôi

Thương nhau vào mùa Xuân

Rồi tình yêu thắm dần

Sách vở đầy thương nhớ

Tình đẹp như thiên thần

Hai nhà chung một ngõ

Cách một mảnh vườn sau

Vườn nhà anh bướm lượn

Vườn nhà em trồng rau

Yêu nhau không dám nói

Nhìn nhau không dám cười

Thư tình anh đem dấu

Dưới bụi cây ven rào

Những chiều ra hái rau

Mắt ngó trước nhìn sau

Thư tình trong túi áo

Len lén mình thương nhau

Rồi bỗng dưng một dạo

Thư hồng anh thôi trao

Nụ cười thôi đưa đón

Gặp nhau anh chẳng chào

Buồn lắm anh biết không?

Chiều chiều ra vườn sau

Nắng nghiêng qua hàng giậu

Thư hồng anh để đâu?

Không phiền trách chi nhau

Chỉ buồn cho tình đầu

Mau phai như màu áo

Nghe tim mình đau đau...”

Đó là bài thơ tuổi học trò khi yêu còn ngây thơ không có tội, nửa muốn mạo hiểm bước vào ngưỡng cửa tình yêu, nửa rụt rè vì sợ cha sợ mẹ. Bạn tôi có một mối tình đầu thầm lặng như thế đó, tôi nghĩ tại bác Ba trai rất nghiêm khắc cho nên anh bạn hàng xóm sợ rồi rút êm, đi tìm một tình yêu khác. Vậy mà bạn tôi nhớ hoài, hễ khi nào chỉ còn hai đứa ngồi nhắc chuyện cũ, bạn vẫn nhắc đến anh bạn hàng xóm năm xưa với nỗi rung động đầu đời rất dễ thương.

Bác Ba gái vì hoàn cảnh phải dời quê ra tỉnh, ngày ngày quanh quẩn ở mảnh sân sau chật chội. Mặc dù sống gần chồng con nhưng hình như bác không quên được cây trái và những loại rau hiền như đất ở mảnh vườn quê của mình, nhiều khi nghe bác nhắc đến mà mắt rưng rưng như muốn khóc. Bao nhiêu cây trái do công lao bác trồng trọt vẫn cố bám vào đất để tìm đường sống, trong khi ấy, chiến tranh đi đến đâu cũng chỉ để lại sự tàn phá tang thương cho những mầm xanh và con người hiền lương luôn thiết tha với ngọn rau, lá cỏ.

Nguyên Nhung, 2007.

18

 dans le jardin, il y a une dizaine de cocotiers, principale source de revenu de la famille, alternés avec pieds d'anonas, goyaves, mandarines, .., pamplemousses...le long des rigoles ; les week ends, de retour à la campagne, l'oncle Ba s'attèle à la tache, il prélève la boue des rigoles et la met autour des arbres fruitiers. A chaque saison, il y a suffisamment de fruits pour que sa femme puisse en vendre au marché, et acheter d'autres denrées alimentaires pour la famille.

dans le jardin de derrière, il ya beaucoup de plantes aromatiques. les produits de la mare, poissons, langoustes, anguilles ont eté abondants, pour en faire des plats braisés au caramel. Tout un festin ,  poissons crustacés cuits au charbon, et il en reste pour en faire de la saumure ; sa femme fait sauter continuellement   la citronnelle pour parfumer les plats. ces plats mijotés en saumure ont l'aspect trouble comme de la  boue, mais comme c'est bon et parfumé.

ce genre de plats nécessite beaucoup d'herbes aromatiques. a cette occasion, j'ai pu aller chercher dans le jardin toutes les herbes pour accompagner ces plats mijotés.

l'oncle ba, au repas, a l'occasion d'expliquer les vertus médicinales de toutes ces herbes :

voici en premier la feuille d'houttuynia, l'herbe à odeur de poisson, qui pousse plus vite que les mauvaises herbes ; c'est pour les hemorroides ; soigner la peau, cicatriser ; pour la fievre des enfants, les inflammations intestinales, les règles irrégulières... 

les hommes éclatent de rire : est ce que les hommes peuvent en manger ?

texte original

 texte original

17 suite de la traduction.

NGỌN RAU LÁ CỎ

* Nguyên Nhung

Bác Ba làm việc cực nhọc, nên khi về nhà thường cau có khó chịu với các con, kể cả mấy đứa bạn đến chơi không đúng lúc.

L'oncle Ba travaille dur, lorsqu'il rentre à la maison, est souvent de mauvaise humeur avec ses enfants, et même avec les amis de ses enfants qui par malheur ne sont pas venus au bon moment.

Nhưng từ hôm tôi làm gan xin hớp rượu của bác thì hễ mỗi khi gặp, tôi lại được bác ban cho một nụ cười thân thiện.

Mais depuis le jour où  j'ai osé lui demander de goûter à son vin, il me sourit de façon amicale  chaque fois qu'il me voit.

 Sau này khi lớn khôn hơn, tôi mới nghĩ ra cái chân lý ở đời, hễ người ta thích gì mà mình cũng làm như cùng một sở thích thì lấy được cảm tình của người ta dễ ợt, huống chi uống rượu một mình như bác Ba đang thiếu người "chén chú chén anh" mà lai rai kể chuyện đời nữa.

Plus tard , je compris qu'en partageant les plaisirs  de quelqu'un , c est très facile de gagner sa sympathie. D'autant plus que l' oncle ba a  rencontré  quelqu'un  avec qui partager son vin et sa conversation.

Năm ấy cận Tết Âm lịch, bác Ba gái tát đìa lấy cá bán Tết. Khi thủy triều lên, nước từ sông đổ vào mấy cái mương xung quanh vườn, cá tôm cũng theo nhau bơi vô rồi kẹt lại, sinh sôi nảy nở ra trong cái đìa đầy bông súng.

Cette année  là,  à l'approche du TÊT,  la tante Ba est allée chercher du poisson de rivière, pour aller le vendre au marché . Quand la marée monte, l eau de la rivière déborde sur les rigoles autour du jardin,  poissons et crevettes se suivent dans ces rigoles, ne peuvent plus repartir, et s' y multiplient parmi les lotus.

 Bác Ba kéo lũ con về phụ việc, và cũng là dịp ăn Tết sớm với bà con lối xóm mà tụi nhỏ ít khi được gặp kể từ ngày ra tỉnh học.

L' oncle Ba rappelle les enfants à la maison, pour qu'ils l'aident, c est aussi l'occasion de fêter tôt le TÊT  avec les voisins, car depuis que les enfants sont partis étudier en ville,  les voisins ont  moins souvent l'occasion de les voir. 

 Vì thế ngoài số tôm cá chọn lọc đem ra chợ bán lấy tiền sắm sửa ăn Tết, còn lại bao nhiêu phơi khô để dành ăn dần trong năm, bác Ba gái còn làm một nồi mắm kho thật bĩ bàng, cho chồng con ăn thoải mái, đãi luôn những nhà lối xóm đến giúp tát đìa hôm đó nữa.

En dehors des poissons triés pour la vente, le reste  est mis à sécher pour être utilisé  dans l année. La tante Ba a  fait une grande marmite de poisson en saumure pour toute la famille, ainsi que les voisins qui sont venus aider à attraper  les poissons ce jour là.

Hôm đó tôi cũng được đi theo bạn về quê cho biết rõ cảnh sống của người dân quê miền Nam.Từ tỉnh đón xe Lam về quê bạn cách thị xã khoảng hai chục cây số, đó là một cái vườn không lớn lắm nằm sâu cách quốc lộ vài công vườn, phải đi theo một con đường đất rất trơn trợt khi trời mưa, vườn này cách vườn nhà kia bằng những cái mương đào và trồng nhiều dừa nước mát rượi, khác với lối trồng tre trúc bao quanh vườn như người miền Đông Nam phần. 

Ce jour là, j ai pu accompagner mon amie chez elle, c est l'occasion de connaître la vie à la campagne du Sud Vietnam. De la ville, il faut prendre une lambretta, qui est un moyen de transport  commun, pour arriver chez mon amie, cela fait 20km  environ. Le jardin de taille moyenne, se trouve entre dautre jardins, proche de la route nationale. Il faut longer un chemin très glissant les jours de pluie, chaque jardin est séparé  de l autre par des rigoles,
, on voit partout des cocotiers verdoyants qui entourent les jardins.
...

18......
Trong vườn trồng được mấy chục gốc dừa, lợi tức chính của gia đình, chen trong vườn dừa là mãng cầu, ổi, quýt, mận, bưởi nằm dọc theo những bờ mương, những ngày cuối tuần về quê, bác Ba trai cũng không được hở tay chút nào vì vẫn phải múc bùn đắp lên những gốc cây. Cây trái tuy không nhiều nhưng mỗi mùa bác Ba gái đều có trái cây đem bán ngoài chợ mua thức ăn gửi cho chồng con ở ngoài tỉnh.

So với cái khoảnh sân sau trồng chen chúc những loại rau sống ăn kèm trong bữa cơm ở ngoài thị xã, vườn rau ở nhà quê xum xuê đầy đủ hơn nhiều. Tát đìa xong, số cá tôm năm đó trúng lớn nên bữa mắm kho hôm ấy thật phủ phê, bao nhiêu cá lóc, tôm càng, lươn vàng béo ngậy. Hôm ấy là đại tiệc của nhà bạn tôi, vì ngoài một số tôm cá nướng lửa than, còn bao nhiêu trút hết vào nồi mắm, bác Ba gái luôn tay xào xả cho thơm để đổ vào nồi mắm nấu tiếp, nước mắm kho đục lờ lờ như nước bùn mà thơm hết biết !

Ăn mắm thì phải có rau, vì vậy mà hôm ấy tôi được dịp đi khắp khu vườn đầy bóng mát cây xanh của nhà bạn, nhân tiện tiếp bạn chuẩn bị các món rau để ăn với nồi mắm kho. Trong bữa ăn, Bác Ba trai khi ấy mới nhẩn nha kể về những công dụng dược thảo trong các thứ rau xanh trong vườn nhà bác cho tôi và mọi người cùng nghe, thì ra trước đây đa số ăn rau vì thói quen, cho thêm ngon miệng chứ ít ai biết được những vị thuốc trong ngọn rau lá cỏ, mà ông bà mình thường cho rằng người mình sống trên đống thuốc mà không biết.

Rổ rau sống hôm đó còn đầy đủ hơn rổ rau của cha con bác Ba ăn hằng ngày nữa, rồi khi cầm từng thứ rau trên tay, bác Ba mới bắt đầu e hèm để vào chuyện:

"Ngó đây nè ! Trước tiên là rau dấp cá, thứ này hễ mọc mạnh rồi là cỏ không lên nổi với nó, tên của nó gọi là ngư tinh thảo, ai đau khổ về bịnh trĩ là biết đến công dụng của dấp cá. Đàn bà ăn thường da dẻ mịn màng, con nít đau ban, lên trái lấy nước uống, hay xoa lên mình cũng liền lặn, viêm ruột, kinh nguyệt hổng đều ăn thường xuyên cũng có kết quả."

Mấy người đàn ông lối xóm cười rộ lên :

"Đàn ông ăn được không anh Ba ?"

........

19.......

Bác Ba trai hôm nay cũng vui hơn thường ngày, chắc vì "rượu ngon mà lại có bạn hiền", nên vui vẻ gật gù bứt một cọng tía tô giơ lên giải thích tiếp:

"Còn lá tía tô hay gọi là tử tô thì công dụng lại hay hơn nữa, chữa nhức đầu, cảm sốt rất hiệu nghiệm."

Nghe bác Ba nói tới đây tôi liền xen vô :

"Hèn chi ở nhà mỗi khi bị cảm, mẹ cháu cũng hay nấu cháo trắng rồi đập thêm cái trứng gà, thêm một nắm tía tô với hành lá, ăn xong toát mồ hôi là khỏi bịnh."

Bác Ba gật đầu nhìn tôi rất cảm tình :

“Cái con Bắc Kỳ “con” này cái chi nó cũng biết, cứ “mẹ cháu, mẹ cháu” là biết liền hà, nó còn biết nhậu nữa nghe bà con. Con nhà nghèo đâu có thuốc men chi, hễ bịnh thì cạo gió, giác hơi xong rồi làm tô cháo nóng tía tô, hành lá là hết bịnh (e hèm). Còn đây là rau má (bác lại cầm cọng rau má bỏ vô miệng nhai chóp chép), bà con mình cũng xem thường loại rau này vì nó cũng mọc tràn lan như cỏ, người Tàu gọi là Tích tuyết thảo hay Liên tiền thảo, chữa nóng sốt, lên sởi, ói ra máu, kiết lỵ, ỉa chảy, táo bón, đái rát, thống kinh, bạch đới. Nghe nói mỗi ngày chỉ cần ăn vài cọng thôi là cũng đỡ được chứng phong thấp, không cần ăn nhiều vì rau má lạnh, ăn nhiều quá bị mất hồng huyết cầu, phàm cái chi cũng vậy, không nên lạm dụng...”

Có tiếng cười khúc khích trong đám đàn bà con gái, ở nhà quê hễ nghe ai nói cái gì lạ là cười. Bác Ba trai chỉ đám xả lên phơi phới một màu xanh mát mắt trồng bên vệ rào:

“Trồng cây xả ở xung quanh rào là cũng có ý rồi đó, trước là khử không cho mấy con rắn bén mảng vô vườn, sau là khi nấu mắm như bữa nay thì phải có xả mới dậy được mùi mắm. Sách thuốc người ta gọi là Chu Cam Cun, giúp tiêu hoá, ói mửa, đầy bụng. Còn cái đám rau ngót xanh rờn kia người Bắc hảo ăn hơn người Nam, họ nấu canh với giò sống, xem như một món canh ăn thường xuyên, rau này trị ban sởi, mát phổi, bí tiểu tiện, thông huyết nên đàn bà mới sanh cũng ăn được.”

Mọi người cùng ồ lên vì sự thông thái của bác Ba, ngạc nhiên không hiểu người đàn ông quê mùa này có vẻ am hiểu về thuốc men mà lại không làm ông thầy thuốc Nam. Bác Ba được dịp khoe tiếp:

“Tui đi ta bà khắp nơi, đói ăn rau, đau uống thuốc nên vì vậy mà biết chút chút để dành khi cần xài, lỡ lúc ngặt nghèo cũng qua cơn khốn khó. Cho nên hễ đến nhà ai thấy có loại rau lạ, xin về làm giống rồi lan tràn ra khắp vườn. Miền Nam hay um lươn với lá cách, rau ngổ, mấy thứ lá này kết hợp với lươn mà thành thứ thức ăn bổ âm, rất tốt. Ông Lâm ngữ Đường viết sách nói phàm cái gì ăn được tự nhiên mà bổ dưỡng cho cơ thể, tốt hơn ba cái thứ thuốc bào chế uống nhiều chỉ hại gan, nát phổi thêm”

A hà, bây giờ khi bác Ba chạy qua ông Lâm ngữ Đường thì bà con cùng ngớ ra nhìn bác như Thánh sống. Ông Lâm ngữ Đường là ai thì họ không biết, nhưng nội cái tên Trung Hoa là đủ sức cho họ thán phục rồi. Bác Ba chỉ những vồng cây lá lốt mọc xanh tốt ven bờ rào rồi nói:

“Đó, thuốc nằm khơi khơi ra đó mà ai hễ đau lưng, thấp khớp cũng đi tìm thuốc, nó cho uống ba cái thuốc hạt dưa độc thấy bà ra mà ai cũng khen là thuốc tiên, uống vô một viên bách bịnh tiêu tan, có mà tiêu tán đường ra nghĩa địa luôn đó. Lá lốt nhiếu chất vôi, chủ trị thấp khớp, đau xương, đau lưng, tiêu hóa kém, đầy hơi, đau bụng, sưng phù ăn thường là có kết quả, ví nó là thứ quy trong thuốc Bắc cũng được. Riêng còn một thứ rau mà hễ Bắc Kỳ ăn bún riêu không có nó là không được, đó là cây kinh giới....”

Mấy người đang cắm cúi ăn cùng “ồ” lên một lượt. Bác Ba hứng chí tiếp:

“Bà con mình ở trong quê không biết tới thứ rau này, nó cay cay nồng nồng mà hay thượng hạng, cảm sốt nhức đầu, cảm cúm, viêm họng muốn ói chỉ cần bứt một nắm ăn là thấy khoẻ.”

Rồi bác xoay qua đùa với tôi:

“Ê, Bắc Kỳ con, có phải “trên trời có đám mây xanh, ở giữa có cây kinh giới, xung quanh Bắc Kỳ” không nhỏ?”

Mọi người lại cười ồ lên, ai cũng ngó tôi như người hành tinh khác, nhưng sao mặt mũi cũng dễ thương y chang mấy đứa con gái Nam Kỳ.

“Rau muống xào tỏi mà ăn với rau kinh giới thì mới đúng điệu con cá gỗ. Nhưng ăn bún riêu mà lại ăn rau muống chẻ với rau kinh giới nữa thì con trai Nam Kỳ đi theo con gái Bắc ráo trọi. Không nói đến công dụng về thuốc, mà nội hương vị của các thứ rau thôi cũng thấy nó ngon rồi...”

Ai cũng trố mắt lên nhìn bác Ba một cách thán phục. Đúng lúc đó thì hai con “ky ky” nhà bác Ba dành nhau mẩu xương cá, ủng oẳng dưới gầm bàn, bác Ba trai lại cười chỉ vào cái nhúm lá mơ ở trong rổ. Mọi người lại trố mắt lên chờ đợi, mấy cái miệng đều la lên:

“Trời! Lá thúi địt, hôi muốn chết.” Rồi họ cười ầm ĩ lên như phát hiện điều gì thú vị lắm. Bác Ba lại nheo mắt nhìn tôi:

“Ậy, thứ lá này là mấy con cẩu nhà tao chạy cong đuôi, nhưng nói đến công dụng của nó thì đệ nhất hạng trong các thứ rau, vì nếu biết dùng thì rất tốt cho người yếu tỳ yếu vị. Mỗi ngày chịu khó ăn chơi vài lá có thể ngừa được nhiều chứng bịnh thông thường như sình hơi, kiết lỵ, sỏi thận, bí tiểu, thấp khớp, ăn không tiêu, đi cầu ra máu, viêm bao tử, viêm ruột.”

Nghe bác Ba nói tới đây thì ai cũng vội tìm một lá giơ lên ngắm nghía. Màu lá phơn phớt nâu tím, một mặt xanh, lông tơ mịn phủ trên thân lá mềm, ai biết được nó là vị thuốc quý như vậy mà lại hằng hà sa số, không cần trồng cũng mọc. Người Bắc khi đánh chén “nai đồng quê” nhất định không thể thiếu lá mơ, nhà thuyền chài ăn gỏi cá mà không có lá mơ xem như thiếu tất cả, còn như bác Ba kẹt lắm có miếng thịt ba rọi luộc, quấn với lá mơ mà chấm mắm nêm, nhậu với xị rượu không có gì ngon hơn. Riêng bác Ba gái mùa hè khi rảnh rỗi, bứt hằng rổ rồi đem phơi khô, bắt đầu tháng năm khi sắp bước vào mùa mưa, trời nắng hạn con nít nổi rôm, sẩy đầy người, khó ngủ, chỉ cần sao lên rồi nấu nước uống, mình mẩy lành trơn, mát rượi.

Bữa mắm và rau cuối năm ở nhà bác Ba năm ấy chắc là bữa ăn ngon cuối cùng, vì năm sau chiến trận xảy ra ở đây dữ dội lắm, dân chúng chạy tản cư ra chợ, lộn đi lộn về nhiều phen nhưng không ai dám ở vì ban ngày thì có vẻ bình yên, nhưng ban đêm tên bay đạn lạc ì xèo, bác Ba gái đành phải bỏ vườn chạy ra tỉnh ở luôn với chồng con. Lâu lâu khi tình hình tạm yên, bác lại mò về mảnh vườn ở trong quê của mình, để nhìn các thứ rau không còn ai chăm sóc, bò quanh bò quẩn quanh vườn tìm cách tồn tại, vườn tược rậm rịt y như những đứa trẻ côi cút không ai ngó ngàng tới.

Tôi vẫn đến nhà bạn chơi như những năm trước, khi đó hai đứa đã lớn bộn mà còn biết yêu nữa. Bạn tôi yêu một anh bạn hàng xóm, hai nhà cách nhau có cái giậu hoa trang mà cũng viết thư xanh, thư hồng, tôi lâu lâu làm thơ tình giùm cho nó, dĩ nhiên cái sân sau nhà bạn chỉ trồng rau, cho nên thơ của tôi không khỏi có hương vị rau cỏ trong đó. Một bài thơ mà đối với tôi thuở đó rất dễ thương, nhớ hoài đến bây giờ, kể lại chuyện tình của bạn tôi năm mười bảy tuổi, đến cũng nhanh mà đi cũng vội, như con bướm bay từ vườn hàng xóm, đậu trên những luống cải hoa vàng mùa Xuân, rồi bay đi đâu không biết.

Tình Đầu

“Năm em mười bảy tuổi

Có anh đi vào đời

Bằng ánh mắt nụ cười

Với mùa Xuân lên ngôi

Thương nhau vào mùa Xuân

Rồi tình yêu thắm dần

Sách vở đầy thương nhớ

Tình đẹp như thiên thần

Hai nhà chung một ngõ

Cách một mảnh vườn sau

Vườn nhà anh bướm lượn

Vườn nhà em trồng rau

Yêu nhau không dám nói

Nhìn nhau không dám cười

Thư tình anh đem dấu

Dưới bụi cây ven rào

Những chiều ra hái rau

Mắt ngó trước nhìn sau

Thư tình trong túi áo

Len lén mình thương nhau

Rồi bỗng dưng một dạo

Thư hồng anh thôi trao

Nụ cười thôi đưa đón

Gặp nhau anh chẳng chào

Buồn lắm anh biết không?

Chiều chiều ra vườn sau

Nắng nghiêng qua hàng giậu

Thư hồng anh để đâu?

Không phiền trách chi nhau

Chỉ buồn cho tình đầu

Mau phai như màu áo

Nghe tim mình đau đau...”

Đó là bài thơ tuổi học trò khi yêu còn ngây thơ không có tội, nửa muốn mạo hiểm bước vào ngưỡng cửa tình yêu, nửa rụt rè vì sợ cha sợ mẹ. Bạn tôi có một mối tình đầu thầm lặng như thế đó, tôi nghĩ tại bác Ba trai rất nghiêm khắc cho nên anh bạn hàng xóm sợ rồi rút êm, đi tìm một tình yêu khác. Vậy mà bạn tôi nhớ hoài, hễ khi nào chỉ còn hai đứa ngồi nhắc chuyện cũ, bạn vẫn nhắc đến anh bạn hàng xóm năm xưa với nỗi rung động đầu đời rất dễ thương.

Bác Ba gái vì hoàn cảnh phải dời quê ra tỉnh, ngày ngày quanh quẩn ở mảnh sân sau chật chội. Mặc dù sống gần chồng con nhưng hình như bác không quên được cây trái và những loại rau hiền như đất ở mảnh vườn quê của mình, nhiều khi nghe bác nhắc đến mà mắt rưng rưng như muốn khóc. Bao nhiêu cây trái do công lao bác trồng trọt vẫn cố bám vào đất để tìm đường sống, trong khi ấy, chiến tranh đi đến đâu cũng chỉ để lại sự tàn phá tang thương cho những mầm xanh và con người hiền lương luôn thiết tha với ngọn rau, lá cỏ.

Nguyên Nhung, 2007.

Photos prises en région parisienne

Courges "Bí "

Bí.

Húng Quế. Basilic vietnamien, ou thaïlandais

Tiá tô. Perilla. (Shi Zo en japonais)

Chanh.Citron

Courge "Bầu "

Eau de pluie et tonnelle

16

Cha mẹ ơi ! Lỡ đâm lao thì phải theo lao, tôi yên chí cái món rượu trắng "quốc hồn quốc lủi" của bác Ba ngon như rượu bách nhật của mẹ tôi, nên hùng dũng cầm cái chung rượu của bác đưa mà làm một hớp nhớ đời vì nó cay xè tới cuống họng. Thấy tôi nhăn mặt sau khi làm thử hớp rượu đế, bác Ba cười khà khà thích chí, nói huyên thuyên khác với vẻ im lìm hằng ngày, hôm ấy lũ nhỏ cũng nói cười thoải mái.

Mon dieu Je ne pouvais plus refuser. Persuadée que le vin blanc de Bác Ba était aussi bon que le vin de 100 jours fabriqué par ma mère, j'ai pris vaillamment la coupe de vin pour boire une gorgée inoubliable.Ca m'a brûlé la gorge. Me voyant faire la grimace, Bác Ba est devenu jovial et bavard, ce qui était contraire à ses habitudes.

Bác Ba làm việc cực nhọc, nên khi về nhà thường cau có khó chịu với các con, kể cả mấy đứa bạn đến chơi không đúng lúc. Nhưng từ hôm tôi làm gan xin hớp rượu của bác thì hễ mỗi khi gặp, tôi lại được bác ban cho một nụ cười thân thiện. Sau này khi lớn khôn hơn, tôi mới nghĩ ra cái chân lý ở đời, hễ người ta thích gì mà mình cũng làm như cùng một sở thích thì lấy được cảm tình của người ta dễ ợt, huống chi uống rượu một mình như bác Ba đang thiếu người "chén chú chén anh" mà lai rai kể chuyện đời nữa.

Comme il travaillait dur, il était souvent de mauvaise humeur après sa journée de labeur, même avec les amis de ses enfants. Mais depuis que j'ai eu le culot de lui demander une gorgée de son vin, il est devenu accueillant chaque fois qu 'il me voyait.

Plus tard j'ai compris qu 'il faut savoir partager les plaisirs des autres pour pouvoir gagner leur sympathie.

15

Tuy đến chơi nhà bạn hà rầm, nhưng tôi vẫn cón ngán "ông già Ba Tri" nhà nó vì tính cộc cằn bất chợt như sấm chớp trong cơn mưa giông mùa hạ. Bác Ba có một tính tốt, bình thường rất nóng nảy và khi nói hay đệm theo một câu chửi thề vô tội vạ, nhưng khi ngồi vào mâm cơm, sau vài chung rượu tuyệt đối không bao giờ bác Ba rầy rà các con, vì ông nói "trời đánh còn tránh bữa ăn" mà...

Je venais souvent chez mon amie, mais je continuais à craindre son "vieux papa de bến tre ( Ba Tri) " à cause de ses accès d'humeur qui éclataient - tels la foudre pendant les pluies d'été.
Il était souvent énervé, et ponctuait dans sa conversation de mots injurieux-quoique plutôt inoffensifs. Mais dès qu 'il se mettait à table, au bout de quelques (gorgées ) de vin, il s'abstint de gronder ses enfants, car il disait, d'après le proverbe, que " le ciel même évite de se mettre en colère pendant le repas "...

Không biết một hôm "ma đưa lối quỷ dẫn đường" chi mà tôi lại tự nhiên buột miệng hỏi xin bác Ba thử chơi một chút rượu đế sủi tăm trong cái xị rượu của bác. Tự nhiên bác Ba cười ha hả khiến tôi giựt nảy mình, còn nhỏ bạn thì lấm lét nhìn ông già nó đang ngoác miệng ra cười :

- Thiệt hông mậy ?

J'ai demandé, un jour, par malheur, si je pouvais gouter à son vin. Il a éclaté de rire. Ca m'a fait sursauter, et mon amie regarda son père avec inquiétude.
- En es -tu sûre ?Tôi làm gan gật đầu, khiến bác Ba càng thích chí, giống hệt ông Tản Đà quê tôi bảo "rượu ngon phải có bạn hiền", nhưng tôi đâu phải bạn nhậu của bác Ba, thỉnh thoảng ở nhà mẹ tôi cho uống một ly rượu bách nhật ngọt lịm thơm mùi thuốc Bắc. Đó là thứ rượu nếp than khi làm thành cơm rượu, mẹ tôi cho vào đấy vài thang thuốc Bắc, đổ thêm chục lít rượu trắng rồi chôn cái khạp rượu xuống lòng đất, đúng trăm ngày mới mang lên. Rượu này được gọi là rượu bách nhật, dành cho phụ nữ sau khi sinh nở để ăn cho ngon cơm, lấy sữa cho con bú. Công nhận mẹ tôi là người phụ nữ đảm đang, lập nghiệp ở đâu là bà nghĩ ngay đến việc phải làm gì để kiếm tiền lo cho các con, sau này người miền Nam cũng biết mua cao hổ cốt của mẹ tôi để trị phong thấp, mua rượu bách nhật cho phụ nữ uống sau khi sinh nở, thứ rượu này đối với những con sâu rượu như bác Ba, chỉ là thứ chè ngọt của đàn bà con gái.

J'ai acquiescé hardiment de la tête. Il en était ravi. C'était comme s'il avait trouvé un grand ami avec qui partager son plaisir, comme le poète Tản Đà de mon village natal.
Mais je n'étais pas tout à fait à la hauteur.
A la maison, ma mère me donnait parfois un verre de vin "bách nhật ", qui était très sucré, et parfumé d'herbes médicinales traditionnelles. C'était de l'alcool fabriqué avec du riz gluant noir auquel elle ajoutait de l'alcool ordinaire et des plantes médicinales. Elle ensevelissait cette boisson dans la terre, et ne la sortait qu'au bout de 100 jours.
C'est donc du vin appelé vin de "100 jours ", réservé aux femmes qui viennent d'accoucher, pour leur donner de l'appétit, et pour qu 'elles puissent allaiter leur bambin.
Ma mère, dès qu 'elle s'installait quelque part, pensait toujours à s 'investir dans quelque activité pour pouvoir subvenir aux besoins de ses enfants. Ainsi, les gens du sud ont su acheter la "gélatine du tigre ", fabriquée par ma mère, pour soigner le rhumatisme, ou bien acheter ce vin de 100 jours pour les femmes.
Cet alcool, aux yeux du tonton, n'était qu 'une sorte d'entremets pour petites filles...

Sầu đâu

xoan trắng,
sđâu (Campuchia)
Lilas du Japon, Lilas des Indes, Laurier grec, faux Sycomore.
Melia azedarach

Cóc, trái cóc

http://caribfruits.cirad.fr/fruits_des_antilles/prune_mombin

Prune mombin

Cần nước, cần ta

Oenanthe stolonifera (Ombellifères)

Une variante du céleri (Apium graveolens)

Lá mơ,

Paederia tomentosa (Rubiacées)
Paederia foetida

Rau đắng, Polygonum aviculare

Polygonum aviculare

Rau dấp cá, giấp cá, diếp cá,

http://www.toildepices.com/index.php?url=/fr/plantes/angio_dic/saururacee/houttuynia/cordata.php

 

 

Rau kinh giới, rau răm

Rau kinh giới

Origanum syriacum
Esholtzia cristata

Rau răm ("persicaire ")

Polygonum odoratum

Sấu.

Fruit acide, utilisé dans la soupe, surtout dans le nord du Vietnam(canh sấu)
Dracontomelum duperranum (Anacardiacées)

08-2007

14

Tôi gọi "ông già Ba Tri" ba của bạn tôi là bác Ba. Tuy mặt mũi trông khó đăm đăm vậy nhưng bác Ba lại rộng rãi miếng ăn, hễ đến chơi gặp bữa cơm ông điệu nghệ kêu ăn bậy ba hột cho vui.

Le "vieux de Ba Tri" (province de Bến Tre ) de mon amie, je l'appellais bác, tonton Ba. Il n'avait pas l'air commode, mais c'était en réalité quelqu 'un de très accueillant. Lorsque j'arrivais aux heures de repas, il me proposait toujours de rester partager "quelques grains" avec eux.


Nhờ vậy tôi còn biết thêm vài món canh chua rất ngon như vỏ trái cóc nấu cá lóc hay với thịt nạc, chua rất thanh như ở miền Bắc có món cá quả nấu quả sấu chua.

C'est ainsi que j'ai pu goûter de délicieuses soupes acidulées, les "canh chua", comme par exemple la soupe aux pelures de trái cóc, au poisson ou à la viande. C'était acidulé et fin, cela ressemblait aux soupes acidulées du nord, aux fruits de sấu.

Lươn vàng nấu canh chua cơm mẻ và hoa chuối, không thể thay thế vào đó quả me chua vì nó không đúng vị.

Le "canh chua " d' anguilles jaunes aux fleurs de bananier et au riz cuit fermenté était un plat typique, et il n'était pas question de remplacer ces ingrédients par du tamarin.

Xoài rụng trong vườn bác Ba gái phơi khô để dành, trời mưa lâm thâm mà nấu với khô đuối, thả rau ngò om và ớt trái, ăn cũng hết xảy !

Les mangues tombées dans le jardin étaient ramassées et séchées par "tata ", bác Ba gái. Les jours de pluie, c'était super de pouvoir déguster un plat de mangues séchées cuites avec du poisson séché, parfumées de "ngò om " et agrémentées de piment !

Bác Ba ăn cơm rất ít, thư thả nhấp rượu, vừa nhâm nhi cái đầu cá, tay ngắt mấy cọng rau mà hôm nào cũng làm láng cái xị rượu rồi đi ngủ...

Le tonton mangeait très peu de riz, il humectait à loisir son vin tout en dégustant la tête de poisson et en détaillant avec ses doigts les brindilles de légumes. Tous les soirs, il vidait sa coupe de vin avant d'aller se coucher.

Les airelles, à Méribel

13

Cái đặc biệt nữa trên mâm cơm nhà bạn tôi là rổ rau tươi, không bữa nào thiếu, bởi vì nó rất hạp cho món cá kho mà người miền Nam gọi là kho mẳn.

Ce qui était typique chez mon amie, c'était le panier de feuilles fraiches qui ne manquait jamais à chaque repas; ça accompagnait bien le poisson au caramel, préparé à la façon du sud, "kho mẳn ".

Những khúc cá trong cái nồi lõng bõng nước, người ta có thể thả thêm mấy khúc cà tím, hay mấy khoanh bầu cũng được, nổi lềnh bềnh trên nồi cá là những lát ớt xắt khúc trông rất bắt mắt, một nhúm rau răm cũng chẳng sao.

Dans cette marmite aux tranches de poisson remplies de sauce liquide, on pouvait ajouter quelques tranches d'aubergine, ou de courge; tout au dessus, flottaient des morceaux de piments au coloris bien vif; et un bouquet de persicaire n'était pas de trop.

Cái rổ rau kia gồm có ít giá mập tròn trắng phếu, rồi thì cần nước, lá sầu đâu, rau dấp cá, rau đắng, lá mơ, lá lụa, rau dừa, rau tía tô, kinh giới, rau răm, húng lủi, bông súng, cả nhà ăn rau như thỏ ăn cỏ, khi xong bữa cơm thường rổ rau cũng hết...

Dans ces paniers se trouvaient : germes de soja blancs, céleris "cần nước ", sàu đâu, houttuynies,..................., persicaires, menthe, fleur de nénuphar, etc..

Toute la famille était consommatrice de légumes, comme des lapins herbivores. Le panier de légumes était toujours vide à la fin du repas.

Köln, 04-2007

12

Đám con trong nhà thường gọi "tía" mình là "ông già Ba Tri", bởi vì khi không có xị rượu trên mâm cơm, ông ít nói, tính hơi cộc nên lũ nhỏ đứa nào cũng sợ.

Mon amie et sa soeur surnommaient leur père "ông già Ba Tri ", le vieux de Ba Tri. Il devenait désagréable dès qu 'il n'avait pas sa bouteille de vin au repas, et les enfants avaient tous peur de lui.

Thói quen cố hữu của gia đình bạn là khi dọn cơm, dù không cao lương mỹ vị nhưng bao giờ cũng dành riêng một chén cơm trắng với chút thức ăn, một đôi đũa vắt ngang trên miệng chén, và một chung rượu đế đặt bên cạnh.

A chaque repas, la vieille habitude dans cette famille était, sans luxure de table, de réserver un bol de riz nature avec un peu de plat d'accompagnement; une paire de baguettes posée sur le bol, et une coupe d'alcool à côté.

Trước khi ăn cơm, " ông già Ba Tri " chắp tay xá xá ba cái vào khoảng không chắc để mời ông bà hay những người khuất mày khuất mặt về dùng bữa, sau đó ông mới rót rượu cho mình và nhâm nhi cái đầu cá trong tô canh chua.

Avant d'entamer le repas, le "vieux de Ba Tri " baissait par 3 fois ses mains jointes dans le vide, peut être était-ce pour inviter les aïeux à revenir partager le repas, avant de verser à lui- même du vin et de se délecter de la tête de poisson prise dans le potage acidulé "canh chua ".

Bananier d'ornementation, Thailande 08-2006

11

Chỉ có ba cha con bạn tôi sống ở căn nhà ấy, không thấy bóng dáng bà mẹ. Sau hỏi ra mới biết, ông già của bạn làm công nhân chạy xe hủ lô cho ty công chánh, lương không đủ nuôi con ăn học, má của bạn phải ở nhà quê, trông coi mảnh vườn và chăn nuôi thêm để phụ chồng nuôi hai đứa con đi học.

Ils étaient 3 dans cette petite maison, le père et les 2 enfants. Plus tard, mon amie m'expliqua que son père travaillait comme conducteur pour le service de constructions de routes? Et comme son salaire n 'était pas suffisant , la mère de mon amie a dû rester à la campagne s'occuper du jardin potager et faire un peu d'élevage, pour ajouter un complément, pour subvenir aux frais de scolarité des enfants.


Cuối tuần nào ba của bạn tôi cũng về thăm nhà ở trong quê, khi trở ra ông mang theo những thức ăn đủ cho cả tuần, kèm theo rất nhiều rau xanh rất lạ.

Tous les week end, le père de mon amie rentrait à la campagne et revenait avec beaucoup de légumes verts variés et originaux.

Photo prise à Vence, dans le jardin des dominicaines

vú sữa, chrysophyllum

vú sữa

http://fr.wikipedia.org/wiki/Chrysophyllum_cainito

Crocus, 02-2008,
le jour du Têt

10

Năm ấy tôi đã bước vào ngưỡng cửa trung học, làm thân được ngay với con nhỏ bạn người Cần Thơ học chung lớp.

Cette année là, j'entrais au collège. J'ai pu me lier d'amitié avec une camarađe de classe native de Cần Thơ.


Nhà nó cũng nghèo, căn nhà của cha mẹ nó là căn nhà lợp ngói âm dương, thấp và tối, buổi chiều thường âm u mùi khói nhang.

Sa famille était de condition modeste, comme nous. Leur maison était basse, sombre, humide et chargée d'odeur d'encens tous les après midis.

Tuy nhà cửa ẩm thấp cũ kỹ nhưng sau nhà lại có được một mảnh sân vuông rất mát mẻ, trồng một cây vú sữa tím tàn che rợp khoảng sân sau, xung quanh sân là những chậu sành lớn bé đã sứt vành mẻ miệng với thời gian, trồng đủ loại rau thơm đủ dùng trên mâm cơm hằng ngày.

Malgré cet état, ils disposaient derrière la maison d'un jardin, très agréable et très frais grâce à un chrysoplyllum - de la variété violette, qui donnait de l'ombre dans toute la cour de derrière. Tout autour se trouvaient de grands pots en faïence, ébréchés avec le temps, mais qui contenaient des herbes aromatiques de toutes sortes; il y avait de quoi agrémenter les repas de tous les jours.

courges-chinoises

Auteur de la peinture???

9

Ít lâu sau, chiến tranh lại bò vào cái miền quê nghèo ấy, mọi người sợ tên bay đạn lạc nên lại lần lượt bỏ đi, gia đình tôi chuyển về miền Tây vì nơi ấy đất lành chim đậu. 

 Peu de temps après, la guerre finit par atteindre ma pauvre campagne, tout le monde chercha à partir, pour éviter les tirs et les balles perdues. Ma famille migra vers les plaines de l'Ouest, car "les oiseaux font leur nid dans les endroits sains et porte -bonheur". ( Note: Le Sud Ouest du Vietnam, le delta du Mékong) 

 Ngày về miền Tây chị em tôi như lạc vào một khung cảnh khác, con người miền Nam cũng khác, đồng ruộng bao la bát ngát, sông nước mênh mông với bao nhiêu cây cầu lớn nhỏ, những ngôi nhà lợp ngói đã xậm màu với nắng mưa. 

 Nous fûmes comme perdues dans un autre cadre. Les gens y étaient différents, les champs de riz immenses, ainsi que les cours d'eau, enjambés par de multiples ponts de toutes les tailles, et les maisons étaient couvertes de tuiles, des tuiles foncées par le passage de la pluie et du soleil.

 Nhiều con đường còn lổn nhổn đất và đá, khi trời mưa xình bùn bám chặt vào tà áo dài lốm đốm như hoa. 

 Certains chemins étaient encore grumeleux de terre et de cailloux, et lorsqu 'il pleuvait, la boue collait et tachait les pans des tuniques.

9

8

Bây giờ ở quê người, rau cỏ tuy không phải cao lương mỹ vị mà vẫn khó tìm, ăn để mà ăn chứ tìm ra mùi “hương đồng cỏ nội” trong những lá rau ngoài chợ không bao giờ có, người xa quê nhấm cọng rau trong miệng tìm lại mùi hương quê lại càng khó tìm hơn nữa. 

 Maintenant, dans notre exil, c'est difficile de retrouver ces senteurs du pays natal, ces légumes qui  sont difficiles à trouver.

8

7

Mảnh vườn ấy có nhiều thứ rau để mẹ con tôi sống qua ngày với mắm muối dưa cà, bây giờ ngồi nhớ lại tôi dám cho là những món sơn hào hải vị cuộc đời dễ tìm để ăn hơn những món rau quanh vườn của mẹ con tôi hồi ấy. 

 Ce jardin fournissait notre repas quotidien composé de saumure de légumes. En y repensant, je suis sûre que tous les meilleurs mets du monde sont plus faciles à trouver que ces légumes de notre jardin. 

 Chẳng hạn mẹ tôi trồng đậu đen nhưng không phải để lấy hạt nấu chè, mà cái chính là đọt đậu đen xào tỏi bùi bùi thơm ngon không chê vào đâu được. 

 Comme par exemple le haricot noir que ma mère cultivait, ce n'était pas du tout pour en faire des entremets (chè). Les jeunes tiges de haricot noir sautés à l'ail sont absolument délicieux!. 

 Giàn mướp trĩu quả ăn không hết mẹ tôi còn mang ra chợ bán, nhưng đọt mướp hương xào tỏi thì dám chắc ít người được thưởng thức, vì cả giàn mướp may ra mới bẻ được một nắm tay, khi xào tóp lại chỉ còn một dĩa, chị em tranh nhau gắp quên cả phần cho mẹ. 

 La tonnelle était si chargée de courges que ma mère pouvait en emporter l'excédent au marché. Mais je pense que peu de personnes ont eu l'occasion de goûter aux jeunes branches de courgettes parfumées sautées à l'ail. Il y en avait si peu; juste une petite poignée, et quand elles étaient cuites, elles étaient réduites à la contenance d'une assiette. Nous nous précipitions pour les déguster en quelques coups de baguettes, jusqu'à oublier d'en laisser à notre maman.

6

Đâu có gì để chơi ngoài một cái que nhọn với khoảng sân đất nhẵn thín, vẽ rồi lại xóa, xóa rồi lại vẽ, trong đầu tôi là hình ảnh một bà tiên, một cô dâu khăn áo lượt là, bà hoàng hậu, cô công chúa trong những chuyện cổ tích. 

 Qu 'y avait -il d'autre à jouer, sinon un petit bâtonnet pointu, sur une cour de terre lisse? Je dessinais et effaçais, j'effaçais et je re - dessinais, j'imaginais une mariée pimpante, ou une reine, ou une princesse dans les contes de fées. 

Lần lượt những nhân vật thần tiên huyền diệu nằm đầy trên mảnh sân con trước nhà, không có trò chơi ấy chắc tôi phát khóc lên được khi bóng chiều đổ xuống căn nhà nhập nhòa bóng tối mà chờ mãi mẹ tôi vẫn chưa về. 

 Au fur et à mesure, ces personnages féériques remplissaient la cour devant la maison. Sans ce jeu, j' aurais éclaté en pleurs dans cette maison qui s'assombrissait avec la tombée de la nuit. Ma mère n'était toujours pas rentrée. 

Chị tôi lo nấu cơm chiều, đứa trẻ con lên mười ở nhà quê cũng biết lo như người lớn, cũng biết cắp rổ ra vườn hái đọt đậu xào tỏi, thêm vài con cá khô nướng là mâm cơm đã tươm tất rồi. Ma grande soeur préparait le dîner. 

Un enfant de la campagne, dès l'âge de 10 ans, sait aller dans le jardin avec un panier cueillir des jeunes pousses de haricots pour les faire sauter à l'ail. Ajoutez avec cela, quelques poissons séchés grillés, et nous avons un menu parfait. 

 Sau này khi rời xa chốn cũ, trong ký ức của tôi vẫn thoảng lại mùi cá khô nướng bay tản mát trong khu vườn khoai sắn xanh um của những ngày bé dại.

 Plus tard, après avoir quitté ces lieux, me revient de temps à autre ce parfum de poisson séché grillé, qui se propageait dans le jardin potager prolifique et verdoyant de mon enfance.

5

Những buổi chiều ở nhà quê thật êm ả, chỉ có bụi chuối bên hè xào xạc. Dưới giàn hoa thiên lý là một mảnh sân đất pha cát, nên khi trời mưa, mảnh sân như một tờ giấy thấm hút hết nước, khi cơn mưa tạnh, sân lại khô ran, khi nắng lên soi qua giàn hoa lý những cái bóng nắng nhảy múa trên nền đất rất vui mắt. 

 Les après midis à la campagne on entendait seulement chuchoter les bananiers. La cour sous la tonnelle était en terre mélangée avec du sable. Quand il pleut, elle ressemble à du papier buvard, elle aspire toute l'eau, et redevient sèche à l'arrêt de la pluie. Lorsque les rayons de soleil dardent sur la tonnelle, nous voyons des ombres danser joliment sur la cour en terre. 

 Ở cái sân đất cát này là nơi chị em tôi ngồi chơi ô quan, nhảy dây với lũ trẻ con hàng xóm, chí choé cãi nhau vui đáo để. Không phải hôm nào mảnh sân cũng ồn ào, ngược lại có những ngày mẹ tôi đi bán hàng xa chưa về, tôi tha thẩn chơi một mình trước nhà chờ mẹ. 

 C'est à cet endroit que mes frères et soeurs et moi, nous jouons au casier du village (mancala), ou à la corde avec les enfants du voisinage, et l' on se dispute parfois gaiement. Certains jours, la cour en revanche redevient toute silencieuse, et je joue toute seule, en attendant le retour de ma mère de son lointain commerce. 

 Trò chơi trẻ con của tôi là một cái que tre nhặt được, rồi cứ thế ngồi phệt xuống ngạch cửa và bắt đầu vẽ những cái mặt người méo mó, tùy theo óc tưởng tượng của một đứa trẻ con. 

 Mon jeu solitaire consistait à l'utilisation d'un bâtonnet que j'ai ramassé. Je m'asseyais par terre devant l'entrée, et dessinait des visages plus ou moins réguliers, selon mon imagination.